Pracownia litografii

Pracownia litografii

Mam nadzieję że niedługo będziemy mogli spotkać się w nowej przestrzeni - pracowni litografii, którą dla Państwa przygotowujemy. A tymczasem, w ramach wstępu - trochę lektury,dzięki której poznają Państwo tą technikę.

Na początek garść historii - gdzie swój początek ma litografia. 

 

Wynalazek litografii stanowi wypadkową procesu. Alojzy Senefelder, niespełniony dramaturg, eksperymentował z grafiką w celu znalezienia techniki, która pozwoliłaby mu na swobodne powielanie swoich dzieł. Nie był wykształconym grafikiem a swoje pierwsze eksperymenty zaczynał między innymi z miedzianymi płytami. Wycinał w nich partie tekstu, które później drukował. Było to zbyt kosztowne przedsięwzięcie. Próbował znaleźć szybką i przede wszystkim tanią metodę. Podczas druku płyt miedzianych Senefelder zwykł mieszać farbę na kawałku kamienia, który znalazł po prostu przy domu. Zauważył iż może być on również przydatny do ćwiczenia pisania w negatywie. Rysunek stworzony na kamieniu wydawał mu się bardziej satysfakcjonujące od tego który drukował płyt. Poproszony przez swoją matkę o sporządzenie listy do prania spisał ją w pośpiechu na świeżo wyszlifowanym kamieniu za pomocą tuszu własnej produkcji (na bazie wosku, sadzy i łoju). W drodze eksperymentu wytrawił rysunek (wodą i kwasem azotowym), nawałkował kamień po czym wykonał odbitki które okazały się na tyle zadowalające że kontynuował pracę nad techniką. Musiał stworzyć odpowiednie materiały - zarówno do obróbki kamienia jak i tworzenia rysunku. Kolejne eksperymenty doprowadziły go do zastosowania roztworu gumy arabskiej - początkowo tylko do zabezpieczenia powierzchni niedrukujących. Ponadto opracował cały warsztat potrzebny do praktykowania litografii - tusze i kredki litograficzne, wałek, prasę litograficzną (opartą na zasadzie jednoczesnego tarcia i docisku) którą nazwał “Stangen oder Galgenpresse”. Wszystkie te odkrycia zamykają się w 1796 roku, jednak nie były wystarczająco satysfakcjonujące by mogły konkurować z technikami wypukłymi. Senefelder użył swojej metody by wydrukować, z różnym skutkiem, wizytówki. Eksperymentując dalej udało mu się poprawić swój wynalazek i w 1799 udoskonalił swoją już “chemiczną” metodę. Oparta była na tym że zarówno obszary drukujące jaki i niedrukujące znajdują się na tym samym poziomie. Litografia wykorzystuje właściwości oleo- i hydrofilne łupka wapiennego. Kamień jako ciało porowate reaguje podobnie na tłuszcze i wodę, Nie tworzy trwałych związków z wodą, która nie wnika do jego struktury ani nie powoduje żadnych zmian. Natomiast wszystkie substancje tłuste, żywice czy woski mają skłonność do tworzenia stałych związków z kamieniem - generują trwałe ślady na powierzchni kamienia, które można usunąć jedynie poprzez jego ucieranie. Tak więc miejsca te, po zwilżeniu, będą odpychały wodę a pobierały farbę. Proces ten można przeprowadzać dopóki kamień pozostaje wilgotny. Wysychające miejsca na kamieniu ponownie są podatne na przyjmowanie tłuszczu. Senefelder wynalazł też metodę transferu - przenoszenia rysunku na papierze bezpośrednio na kamień. Uważał to dokonanie za jedno z ważniejszych w swej karierze. Ponadto próbował stworzyć sztuczny kamień litograficzny - zastępując łupek wapienny metalową płytą.

 

Próby barwnej litografii Senefelder rozpoczął od roku 1810. Jednak wynalazek przypisywany jest Engelmannowi który opatentował proces “drukowaniu barwnej litografii czy litografii imitującej malarstwo” [imitacja, reprodukcja] w 1837 roku. Jego proces oznaczał narodziny chromolitografii (z wielu płyt) termin, który został później skrócony do chromo. Technika ta stosowana była przez wiele lat do reprodukowania dzieł sztuki i rysunków handlowych. Litografia przyczyniła się do rozwoju ruchu wydawniczego. Zamierzeniem Senefeldera od początków pracy nad tą techniką było powielanie utworów literackich i nut. Jednak Senefelder “nieśmiało wsunął ilustrację do książki” piosenek i jego partner biznesowy, Steiner, był przekonany, że litografia może być również używana do drukowania obrazów. Technika ta oferowała dwie wyraźne zalety: przede wszystkim szybkość z jaką można wykonać matryce - rysunek, niski koszt i łatwość druku która angażowała o wiele mniej pracy niż pracochłonne i drogie techniki wklęsłodrukowe i drzeworytnicze. 1 Senefelder wydał podręcznik do litografii „Vollständiges Lehrbuch der Steindruckerei” (Monachium, 1818; późniejsze wydania: 1819 - Paryż, 1819 - Londyn, 1824 – Neapol). W Polsce litografia pojawiła się w 1818 roku dzięki Janowi Siestrzyńskiemu. Techniki nauczył się w Monachium, a następnie założył w Warszawie w Pałacu Kazimierzowskim pracownię dla wychowanków Instytutu Głuchoniemych. Litografia jako technika zawdzięcza wiele JeanLuise Duplatowi, który wymyślił suchą igłę na kamieniu (1810), Alfonsowi Poitevinowi - odkrycie fotolitografii i Washingtonowi Rublowi, który wynalazł w 1904 proces offsetu (który jest kontynuacją i naturalnym rozwinięciem litografii ) - a jednocześnie powodem upadku komercyjnej litografii.

Zdjęcia to skany z książki :A. Senefelder, A complete course of litography by Alois Senefelder with an introduction by A. Hyatt Mayor, New York , Da Capo Press 1977